Ryt koncelebracji Mszy św. – Przepisy obrzędowe

Od dłuższego czasu można zauważyć, że większość Mszy św. sprawowanych w kościołach parafialnych to liturgia koncelebrowana, czyli taka, w której bierze udział kilku kapłanów ubranych w szaty kapłańskie, sprawujących jedną Mszę św. pod przewodnictwem któregoś spośród nich. Przy tej okazji pojawia się wiele pytań dotyczących tego, co mogą, a czego nie mogą robić koncelebransi podczas takiej liturgii. Poniższy artykuł ma za zadanie ukazać funkcje koncelebransów podczas Mszy świętej sprawowanej: (a.) pod przewodnictwem biskupa z udziałem diakona; (b.) pod przewodnictwem biskupa bez udziału diakona, (c.) pod przewodnictwem prezbitera z udziałem diakona, (d.) pod przewodnictwem prezbitera bez udziału diakona.

NORMY OGÓLNE

Koncelebransem jest ten, kto bierze udział w liturgii od jej rozpoczęcia do zakończenia. Nie może nim być rzecz jasna nikt, kto jest szafarzem jakiejś wspólnoty kościelnej, która nie posiada sukcesji apostolskiej i nie uznaje ważności święceń kapłańskich[1]. Przed dołączeniem kogoś do koncelebracji, należy zrewidować jego kapłańską tożsamość[2]. Ilość koncelebransów powinna być dostosowana do przestrzeni danej świątyni[3]. Nikt nie może dołączyć się do koncelebracji w trakcie Mszy świętej[4]. Wszyscy koncelebransi ubierają alby przepasane sznurkiem, jeśli nie przylegają one do ciała, a także humerały, gdy krój szaty nie zasłania szyi. Ponadto – jak zwykle – przywdziewają stuły i ornaty. Jednakże w sytuacji wyjątkowej można nie zakładać szaty wierzchniej. Norma ta jednak w żadnej mierze nie odnosi się do głównego celebransa[5]. Mszę św. koncelebrowaną można sprawować kilka razy dziennie tam, gdzie przebywa wielu kapłanów i istnieje taka potrzeba[6]. Liturgia ta nie może być jednak Mszą bez ludu (Missa sine populo)[7]. Nie można również sprawować w tym samym czasie kilku Mszy św. koncelebrowanych, chyba że będą one sprawowane w różnych miejscach[8]. Jeśli w liturgii koncelebrowanej biorą udział wierni z różnych krajów, można w niej używać kilku języków. Należy wówczas wykonać w języku łacińskim części stałe (a przede wszystkim Wyznanie wiary) i modlitwę Pańską[9]. Jednakże kapłani, którzy nie znają języka celebracji, nie powinni jej koncelebrować, lecz brać w niej udział w stroju chórowym in choro[10]. Jeśli kapłan posiada zgodę na używanie moszczu podczas liturgii zamiast wina, to nie może on być głównym celebransem koncelebracji (z zastrzeżeniem pewnych wyjątków)[11]. Osobą uprawnioną do nadzorowania praktyki koncelebry w diecezji jest ordynariusz miejsca[12].

MSZA ŚWIĘTA KONCELEBROWANA POD PRZEWODNICTWEM BISKUPA Z UDZIAŁEM DIAKONA (1)

Liturgia Mszy św. pontyfikalnej, która jest sprawowana przez osoby upoważnione do celebrowania w ten sposób, a więc przede wszystkim biskupów i opatów, jest celebrą, odznaczającą się dość dużą ilością usługujących. Oprócz ministrantów, lektorów i akolitów, w takiej liturgii powinno uczestniczyć trzech diakonów, spośród których jeden głosi Ewangelię, a dwóch asystuje przy biskupie[13].

W takiej formie Mszy świętej, koncelebransi oprócz czynności wspólnych dla wszystkich zebranych, mają do wykonania następujące zadania:

• Po dojściu do prezbiterium wszyscy koncelebransi:

A. Wykonują przyklęknięcie (jeśli w prezbiterium jest tabernakulum z Najświętszym Sakramentem) i podchodzą do ołtarza, który – po uprzednim głębokim ukłonie względem świętego stołu – całują na znak czci[14]. Jeśli podążają „krótką drogą” i stają pomiędzy ołtarzem a tabernakulum, to najpierw klękają w stronę tabernakulum, a potem kłaniają się w stronę ołtarza, poczym go całują[15].
B. Wykonują głęboki pokłon (jeśli w prezbiterium nie ma tabernakulum z Najświętszym Sakramentem) i podchodzą do ołtarza, na którym składają pocałunek[16].

• W trakcie Mszy św. koncelebransi zajmują swoje własne miejsca, lecz obok biskupa asystują diakonii[17].
• Jeśli odmawia się hymn anielski Gloria in excelsis Deo, to jeden z koncelebransów może go zaintonować[18].
• W trakcie Ofiarowania koncelebransi pozostając na swoich miejscach, przyjmują okadzenie od diakona[19].
• Między modlitwą nad darami a prefacją, w czasie, gdy diakon zdejmuje biskupowi piuskę (lub chwilę przed tą czynnością), koncelebransi podchodzą do ołtarza i stają wokół niego[20].
• Modlitwę eucharystyczną wypowiada się następująco: Koncelebransi wraz z biskupem (i ludem) wygłaszają słowa aklamacji Sanctus, a następnie sam główny celebrans odmawia wszelkie części anafory eucharystycznej, poza:

1. Wspomnieniem żywych; Zjednoczeni; Wspomnieniem zmarłych i Nam grzesznym sługom (z rozłożonymi rękoma) w I Modlitwie eucharystycznej, które odmawiają samodzielnie czterej spośród koncelebransów, a także poza: Prosimy Cię, Boże (trzymając ręce wyciągnięte); słowami konsekracji (trzymając wyciągniętą prawą rękę w przypadku koncelebransów); Boże Ojcze, my Twoi słudzy (z rozłożonymi rękoma); Przez Chrystusa (z rękoma złożonymi w przypadku koncelebransów) gdyż wypowiadają je wszyscy koncelebransi razem[21].

2. Uświęć te dary (trzymając ręce wyciągnięte), słowami konsekracji (trzymając wyciągniętą prawą rękę w przypadku koncelebransów) i Przez Chrystusa (z rękoma złożonymi w przypadku koncelebransów) w II Modlitwie eucharystycznej, które odmawia wespół z koncelebransami, a także poza: Pamiętaj, Boże, o Twoim Kościele na całej ziemi i Wspomnieniem zmarłych (z rozłożonymi rękoma), które odmawiają dwaj spośród koncelebransów[22].

3. Pokornie błagamy Cię, Boże (trzymając ręce wyciągnięte); słowami konsekracji (trzymając wyciągniętą prawą rękę w przypadku koncelebransów); Wspominając, Boże (z rozłożonymi rękoma) i Przez Chrystusa (z rękoma złożonymi w przypadku koncelebransów), w III Modlitwie eucharystycznej, które odmawia się razem z koncelebransami, a także poza: Niech On nas uczyni i Prosimy Cię, Boże, które odmawiają dwaj spośród koncelebransów[23].

4. Prosimy Cię, Boże (trzymając ręce wyciągnięte); słowami konsekracji (trzymając wyciągniętą prawą rękę w przypadku koncelebransów); Boże, Ojcze, sprawując teraz pamiątkę naszego odkupienia (z rozłożonymi rękoma) i Przez Chrystusa (z rękoma złożonymi w przypadku koncelebransów), w IV Modlitwie eucharystycznej, które odmawiają wszyscy koncelebransi z głównym celebransem, a także poza : Pamiętaj, Boże, o wszystkich i Pamiętaj także o tych (z rozłożonymi rękoma), które wygłasza samodzielnie dwóch spośród koncelebransów (kolejno po sobie)[24].

5. Prosimy Cię, Ojcze wszechmogący (trzymając ręce wyciągnięte), słowami konsekracji (trzymając wyciągniętą prawą rękę w przypadku koncelebransów), Obchodząc pamiątkę naszego pojednania (z rozłożonymi rękoma) i Przez Chrystusa (z rękoma złożonymi w przypadku koncelebransów) w V Modlitwie eucharystycznej, które wygłasza razem z koncelebransami, jak również poza: modlitwą wstawienniczą za Kościół i Pamiętaj także o naszych braciach
i siostrach, które wygłaszają osobno dwaj spośród koncelebransów[25].

6. Wejrzyj na lud zebrany wokół Ciebie (trzymając ręce wyciągnięte), słowami konsekracji (trzymając wyciągniętą prawą rękę w przypadku koncelebransów), Obchodząc pamiątkę (z rozłożonymi rękoma) i Przez Chrystusa (z rękoma złożonymi w przypadku koncelebransów) w I Modlitwie eucharystycznej o Tajemnicy Pojednania, które wygłasza wespół z koncelebransami i poza częścią Zachowaj nas wszystkich, którą wygłasza jeden spośród koncelebransów[26].

7. Przez tę tajemnicę pojednania (trzymając ręce wyciągnięte), słowami konsekracji (trzymając wyciągniętą prawą rękę w przypadku koncelebransów), Obchodząc pamiątkę (z rozłożonymi rękoma) i Przez Chrystusa (z rękoma złożonymi w przypadku koncelebransów) w II Modlitwie eucharystycznej o Tajemnicy Pojednania, które wygłaszają wszyscy koncelebransi z głównym celebransem, a także poza: Duch, który umacnia miłość i Ty, który nas zebrałeś wokół swego stołu, gdyż te modlitwy wygłaszają osobno dwaj spośród koncelebransów z rękoma rozłożonymi[27].

8. Podczas kanonu mszalnego, wszyscy koncelebransi stosują się do zasad podanych w Mszale Rzymskim odnośnie do poszczególnych gestów. Podczas
I Modlitwy eucharystycznej kapłani pochylają się na słowa: Pokornie Cię błagamy, a na frazę: otrzymali obfite błogosławieństwo i łaskę, wyprostowują się i żegnają znakiem krzyża[28]. Natomiast na słowa: Nam grzesznym sługom biją się w piersi[29].

9. Podczas każdej anafory koncelebransi mogą, lecz nie muszą, wyciągnąć prawą rękę w stronę materii sakramentu, podczas gdy pochylony celebrans odmawia słowa konsekracji. Wówczas trzymają ją w geście epikletycznym[30].

• Modlitwę Pańską wygłaszają wszyscy koncelebransi razem z głównym celebransem (i ludem), mając ręce rozłożone[31].
• Przynajmniej dwaj spośród koncelebransów przyjmują znak pokoju od biskupa przed diakonami[32].
• Podczas śpiewu Baranku Boży niektórzy spośród koncelebransów mogą pomóc biskupowi przełamywać Hostie święte[33].
• Przed wezwaniem: Oto Baranek Boży, koncelebransi przyjmują Hostie i wracają na swoje miejsca[34].
• Po Komunii św. celebransa, koncelebransi przystępują do Stołu Pańskiego. Obrzęd Komunii św. koncelebransów można sprawować na kilka sposobów[35].
• Podczas puryfikacji naczyń liturgicznych, niektórzy spośród koncelebransów mogą wspomóc diakonów, poprzez: spożycie pozostałej Krwi Pańskiej, zaniesienie do tabernakulum konsekrowanych Hostii oraz przeniesienie na kredens naczyń liturgicznych[36].
• W czasie obrzędów zakończenia koncelebransi zostają na swoich miejscach[37].
• Na koniec Mszy św., ołtarz całuje jedynie biskup i diakoni. Natomiast koncelebransi wraz z nimi składają ołtarzowi głęboki ukłon, a potem – jeśli w prezbiterium przechowuje się Najświętszy Sakrament – przyklękają przed tabernakulum[38].
• W zakrystii – po pokłonie względem krzyża – cała asysta (w tym koncelebransi) składają głęboki pokłon biskupowi[39].

MSZA ŚWIĘTA KONCELEBROWANA POD PRZEWODNICTWEM BISKUPA BEZ UDZIAŁU DIAKONA (2)

W liturgii pontyfikalnej koncelebrowanej, w której nie bierze udziału żaden diakon, to koncelebransi oprócz powyższych czynności ukazanych w punkcie drugim, spełniają również zadania w zastępstwie za diakona, a są nimi:

1. Asystowanie biskupowi przy katedrze tak, jak by to czynili dwaj diakoni[40].
2. Prośba o błogosławieństwo, odczytanie Ewangelii i ucałowanie księgi samemu lub zaniesienie jej do celebransa[41].
3. Posługiwanie celebransowi przy ołtarzu poprzez wręczenie pateny, przygotowanie kielicha, nakrywanie go palką, asystowanie przy mszale i podnoszenie kielicha w czasie doksologii końcowej[42].
4. Wygłaszanie za diakona wezwania do przekazania sobie znaku pokoju[43].
5. Pomoc w przełamywaniu postaci[44].

MSZA ŚWIĘTA KONCELEBROWANA POD PRZEWODNICTWEM PREZBITERA BEZ UDZIAŁU DIAKONA (3)

Czynności prezbiterów-koncelebransów podczas takiej Mszy św. są tożsame z tymi, które wykonują w liturgii pontyfikalnej, w której bierze udział diakon (zob. wyżej). Wyjątek stanowią tutaj tylko te ceremonie, które są ściśle związane z osobą biskupa (np. pokłon wobec celebransa po zakończeniu Mszy św.).

MSZA ŚWIĘTA KONCELEBROWANA POD PRZEWODNICTWEM PREZBITERA BEZ UDZIAŁU DIAKONA (4)

Czynności prezbiterów-koncelebransów podczas takiej Mszy św. są na ogół tożsame z tymi, które wykonują w liturgii pontyfikalnej, w której nie bierze udział diakon (zob. wyżej), z następującymi wyjątkami:

• Koncelebrans głoszący Ewangelię nie prosi celebransa o błogosławieństwo przed jej odczytaniem oraz nie zanosi Ewangeliarza do celebransa, w celu złożenia na nim pocałunku[45].
• Podczas przygotowania darów koncelebransi siedzą, a sam główny celebrans zajmuje się czynnościami związanymi z przygotowaniem i ofiarowaniem darów[46].

***

Powyższe opracowanie ukazuje, w jaki sposób koncelebransi biorą udział w liturgii mszalnej sprawowanej z biskupem i bez niego, tak z diakonem, jak i bez z niego. Praca została oparta na dokumentach i przepisach Kościoła Łacińskiego.

Dawid Makowski

Wykaz skrótów:

AAS – Acta Apostolica Sedis
An. – Anamnesis
L-M-A – Liturgia Sacra. Liturgia – Musica – Ars
MPP – Miesięcznik Pasterski Płocki
Nr – Numer
T. – Tom

Bibliografia:

1. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013.
2. Cichy S., Matuszewski M.: Gest koncelebrujących podczas wypowiadania słów konsekracyjnych. W: An. Nr 45. 2006 (s. 103).
3. Cichy S.: Podejście koncelebransów do ołtarza na modlitwę eucharystyczną. W: An. Nr 31. 2002 (s. 94).
4. Kodeks Prawa Kanonicznego. Poznań: Pallottinum, 2008.
5. Konferencja Episkopatu Polski: Wskazania do nowego wydania Ogólnego Wprowadzenia do Mszału Rzymskiego. Warszawa: 2005.
6. Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów: Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Poznań: Pallottinum, 2003.
7. Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów: Instrukcja Redemptionis Sacramentum, Rzym: 2004. W: AAS, XCVI, s. 574-577, dz. 25. III. 2004
8. Kongregacja Nauki Wiary: Wyjaśnienie w sprawie użycia chleba z zawartością glutenu i moszczu jako materii eucharystycznej. Rzym: 1995. W: MPP. Nr 9/95., s. 419-420, dz. 19. VI. 1995.
9. Krakowiak C.: Celebracje Mszy Świętych w wielkich zgromadzeniach. W: LS. L-M-A. T. XX. Nr 1. 2014 (s. 15-23).
10. Mszał Rzymski dla diecezji polskich. II. Poznań: Pallottinum, 1986.
11. Nowak J.: Oddawanie czci ołtarzowi przez asystę. W: An. Nr 72. 2013 (s. 89).
12. Nowak J.: Wykonywanie czynności diakona przez koncelebransów. W: An. Nr 76. 2014 (s. 93).
13. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006.
14. Ritus servandus in concelebratione Missæ et Ritus communionis sub utraque specie. Editio typica. Typis Polyglottis Vaticanis, 1965.
15. Święta Kongregacja Obrzędów: Obrzędy Mszy koncelebrowanej. 1966, nr 8. W: RBL. T. XIX. Nr 3. 1966 (s. 147-166).

[1] Zob. Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów: Instrukcja Redemptionis Sacramentum, Rzym: 2004, nr 172 (3). W: AAS, XCVI, s. 574-577, dz. 25. III. 2004; Kodeks Prawa Kanonicznego. Poznań: Pallottinum, 2008, kan. 908.

[2] Zob. Kodeks Prawa Kanonicznego. Poznań: Pallottinum, 2008, kan. 903.

[3] Zob. Ritus servandus in concelebratione Missæ et Ritus communionis sub utraque specie. Eitio typica. Typis Polyglottis Vaticanis, 1965, nr 4.

[4] Zob. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 206; Święta Kongregacja Obrzędów: Obrzędy Mszy koncelebrowanej. 1966, nr 8. W: RBL. T. XIX. Nr 3. 1966 (s. 147-166).

[5] Zob. Tamże, nr 209.

[6] Zob. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 201.

[7] Zob. Tamże, nr 205 (z uwzględnieniem nr 115).

[8] Zob. Tamże.

[9] Zob. Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów: Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Poznań: Pallottinum, 2003, nr 268.

[10] Zob. Krakowiak C.: Celebracje Mszy Świętych w wielkich zgromadzeniach. W: LS. L-M-A. T. XX. Nr 1. 2014, s. 18.

[11] Zob. Kongregacja Nauki Wiary: Wyjaśnienie w sprawie użycia chleba z zawartością glutenu i moszczu jako materii eucharystycznej. Rzym: 1995, nr II (D). W: MPP. Nr 9/95., s. 419-420, dz. 19. VI. 1995.

[12] Zob. Tamże, nr 202; Ritus servandus in concelebratione Missæ et Ritus communionis sub utraque specie. Editio typica. Typis Polyglottis Vaticanis, 1965, nr 3.

[13] Zob. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 122.

[14] Zob. Tamże, nr 130; Nowak J.: Oddawanie czci ołtarzowi przez asystę. W: An. Nr 72. 2013, s. 89.

[15] Zob. Nowak J.: Oddawanie czci ołtarzowi przez asystę. W: An. Nr 72. 2013, s. 89.

[16] Zob. Tamże.

[17] Zob. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 131.

[18] Zob. Tamże, nr 135.

[19] Zob. Tamże, nr 149.

[20] Zob. Tamże, nr 153; Cichy S.: Podejście koncelebransów do ołtarza na modlitwę eucharystyczną. W: An. Nr 31. 2002, s. 94; Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 215.

[21] Zob. Mszał Rzymski dla diecezji polskich. Wyd. II. Poznań: Pallottinum, 1986, s. 303*-311*.

[22] Zob. Tamże, s. 312*-319*.

[23] Zob. Tamże, s. 320*-327.

[24] Zob. Tamże, s. 329*-333*.

[25] Zob. Tamże, s. 334*-342*.

[26] Zob. Tamże, s. 343*-347*.

[27] Zob. Tamże, s. 348*-352*.

[28] Zob. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 222.

[29] Zob. Tamże, nr 224.

[30] Zob. Tamże, nr 222; Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 106; Cichy S., Matuszewski M.: Gest koncelebrujących podczas wypowiadania słów konsekracyjnych. W: An. Nr 45. 2006, s. 109; Ritus servandus in concelebratione Missæ et Ritus communionis sub utraque specie. Editio typica. Typis Polyglottis Vaticanis, 1965, nr 39c.

[31] Zob. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 159; Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 237.

[32] Zob. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 161; Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 239.

[33] Zob. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 162; Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 240.

[34] Zob. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 163; Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 242.

[35] Szerzej o tym, zob. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 245-249.

[36] Zob. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 165.

[37] Zob. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 250.

[38] Zob. Ceremoniał Liturgicznej Posługi Biskupów. Katowice: 2013, nr 170.

[39] Zob. Tamże.

[40] Zob. Tamże, nr 131.

[41] Zob. Tamże, nr 173; Konferencja Episkopatu Polski: Wskazania do nowego wydania Ogólnego Wprowadzenia do Mszału Rzymskiego. Warszawa: 2005, nr 16.

[42] Zob. Tamże (z uwagą na nr 153 i 158); Nowak J.: Wykonywanie czynności diakona przez koncelebransów.
W: An. Nr 76. 2014, s. 93.

[43] Zob. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Poznań: Pallottinum, 2006, nr 239.

[44] Zob. Tamże, nr 240.

[45] Zob. Tamże, nr 212.

[46] Zob. Tamże, nr 214; Nowak J.: Wykonywanie czynności diakona przez koncelebransów. W: An. Nr 76. 2014, s. 93.

situs toto jacktoto toto slot toto slot jacktoto jacktoto link togel jacktoto jacktoto jacktoto toto situs toto toto slot jacktoto kawi898 toto togel jacktoto slot online jacktoto jacktoto link slot jacktoto jacktoto situs slot togel jacktoto jacktoto kawi898 situs toto link toto togel