Obrzęd koronacji wizerunku Najświętszej Maryi Panny jest jednym z wyrazów kultu względem Matki Bożej. Cześć, jaką oddaje się Maryi, Królowej Nieba, nie wyczerpuje się tylko w nabożeństwach związanych z pobożnością ludową, ale znajduje swój wyraz w liturgii Kościoła. Koronowanie wizerunku Najświętszej Maryi Panny jest jednym z przykładów tego zjawiska.
Nazwa obrzędu: Obrzęd koronacji wzierunku Najświętszej Maryi Panny
Porównanie pomiędzy księgami: Pontyfikał Rzymski z 1961-1962 r. a Pontyfikał Rzymski z 2010 r.
Informacje wstępne:
W tekście używa się skrótów:
– PR/61-62 = Pontificale Romanum. Editio typcia 1961-1962. Edizione anastatica e Introduzione, red. M. Sodi – A. Toniolo, Civitate Vaticana 2008.
– PR/10 = Ordo Coronandi Imaginem Beatae Mariae Virginis. Editio typica. Reimpressio, Civitate Vaticana 2010.
Obrzęd zawarty w PR/81 ma trzy formy: podczas Mszy św., podczas nieszporów i podczas liturgii słowa Bożego. Obrzęd w PR/61-62 zawiera tylko jedną formę, poza Mszą św. Analiza zostaje zatem zawężona tylko do tego obrzędu podczas liturgii słowa Bożego, jako najbliższemu formie z PR/61-62.
Struktura obrzędu:
1. PR/61-62:
Rubryki obrzędu rozpoczynają sie od przygotowania celebransa. Obejmują one przybycie biskupa w szatach liturgicznych do ołtarza i złożenie koron na jego mensie. Następnie mają miejsce obrzędy, które można nazwać wstępnymi, w których ma miejsce znak krzyża, pozdrowienie i modlitwa. Potem błogosławi się korony, odmawiając modlitwę, kropiąc je wodą święconą oraz okadzając je. Gdy się tego dokona, biskup nakłada korony na Dzieciątko Jezus i na Najświętszą Maryję Pannę, wypowiadając odpowiednie słowa. Występują śpiewy antyfon: Salve Regina lub Regina Caeli, zależnie od okresu liturgicznego. Po nich mają miejsce modlitwy dziękczynne i błagalne w tym prośby o opiekę Matki Bożej nad wiernymi i całym Kościołem. Obrzęd kończy się hymnem Te Deum i błogosławieństwem.
2. PR/10
Rubryki obrzędu rozpoczynają się od zgromadzenia wiernych, po którym następuje przybycie biskupa w procesji do ołtarza, czemu towarzyszy śpiew. Występuje pozdrowienie i wprowadzenie do celebracji, po którym odmawia się modlitwę. Następnie celebruje się liturgię słowa: czytania, psalm, Ewangelię oraz homilię. Po niej ma miejsce dziękczynienie i modlitwa błogosławieństwa, podczas których przynosi się korony i wygłasza się modlitwę błogosławieństwa. Nałożenie koron, które po niej następuje, poprzedzane jest także pokropniem ich wodą pobłogosławioną. Korony nakłada się na wizerunek Maryi oraz Dzieciątka Jezus. Występuje śpiew antyfony albo pieśni maryjnej i okadzenie. Następnie odmawia się modlitwę litanii loretańskiej oraz wygłasza się prośby o opiekę Matki Bożej nad wiernymi i Kościołem. Obrzęd kończy się błogosławieństwem i rozesłaniem oraz antyfoną maryjną.
Teologia obrzędów:
1. PR/61-62
Obrzęd koncentruje się przede wszystkim na Maryji jako Królowej, przedstawiając jej szczególny udział w historii zbawienia poprzez to, że stała się Matką Syna Bożego. Koronacja jest niejako publicznym zamanifestowaniem tej prawdy, że zajmuje ona szczególne miejsce zarówno w pobożności ludowej czy kulcie Kościoła, jak też właśnie w dziejach odkupienia. Ukazana jest tutaj w sposób szczególny relacja między Maryją a Chrystusem, jako że jest ona Królową dzięki temu, iż jest Matką Króla Wieków. Podkreśla to, że nie da się czcić Maryi w oderwaniu od Jezusa, gdyż ona zawsze na Niego wskazuje. Jest tu ukazanie ścisły i nierozerwalny związek między Matką a Synem. Jako że istotą całego obrzędu jest modlitwa błogosławieństwa i nałożenie koron, należy zauważyć, że jest to ceremonia ściśle chrystocentryczna. Wyraża się w niej bowiem dziękczynienie i uwielbienie Boga za dzieło zbawienia dokonane przez Chrystusa, w którym partycypuje Maryja.
2. PR/10
Obrzęd zachowuję związek ze swoim poprzednikiem, choć nieco inaczej rozkłada akcenty. Ukazuje on bowiem nie tylko naukę o znaczeniu Maryi w dziele zbawienia, podkreślając Jej szczególną godnośc, ale także czerpiąc z nauczania soborowego (Soboru Watykańskiego II), umieszcza ją w nieco szerszym kontekście. Służy temu rozbudowana liturgia słowa. Maryja jest ukazana jako wzorzec uczennicy Pańskiej, która wysłuchawszy słów Archanioła, odpowiedziała na wezwanie Pana Boga. Królowanie, które jej przypadło, jest ukazaniem wiecznego i niebiańskiego uczestniczenia w chwale Boga, dzięki któremu może ona wstawiać się w potrzebach wiernych. Zgodnie z Konstytucją dogmatyczną o Kościele „Lumen Gentium” bardzo mocny akcent położono na Jej relacji do Kościoła oraz na eklezjalnym wymiarze tej celebracji.
Różnice obrzędowe:
Obrzęd | PR/61-62 | PR/10 |
Obrzędy początkowe | Biskup przywdziewa na rokietę humerał, stułę i kapę białego koloru. Używa także mitry. Biskup przybywa do ołtarza, poprzedzany przez duchowieństwo, przed którym stojąc, pozdrawia krzyż głębokim pochyleniem ciała. Następnie zdejmuje mitrę. | Gdy lud się zgromadzi, biskup przywdziewa w odpowiednim miejscu na rokietę lub albę krzyż noszony na piersiach, stułę oraz kapę w kolorze białym albo świątecznym. Używa także mitry i pastorału. Podczas procesji wejścia śpiewa się antyfonę: Po przybyciu do ołtarza, biskup oddaje mitrę oraz pastorał, oddaje cześć ołtarzowi i podąża do krzesła, gdzie – kiedy zakończy się śpiew – pozdrawia wiernych bez znaku krzyża. Następnie wprowadza wiernych do liturgii. Odmawia się modlitwę. |
Liturgia słowa | – | Czyta się odpowiedni tekst wybrany z perykop przeznaczonych na święto maryjne 22 sierpnia. Następnie ma miejsce chwila ciszy lub wykonanie psalmu. Biskup wygłasza homilię. |
Dziękczynienie | Biskup rozpoczynał modlitwę błogosławieństwa koron od wezwań i modlitwy. Po nich kropił korony wodą pobłogosławioną, nakładał kadzidło do kadzielnicy i je okadzał. Następnie klęka przed ołtarzem i intonuje śpiew antyfony Salve Regina lub Regina caeli, zależnie od okresu liturgicznego. Potem biskup nakłada korony, wypowiadając odpowiednie formuły modlitewne. Najpierw nakłada koronę Jezusowi, potem Maryi. Nałożywszy po raz kolejny kadzidło do kadzielnicy, okadza wizerunek. | Po przyniesieniu koron, biskup wygłasza modlitwę dziękczynienia. Po niej ma miejsce pokropienie wodą pobłogosławioną przyniesionych przedtem koron oraz ich nałożenie. Najpierw nakłada się koronę Chrystusowi, potem Maryi. Potem śpiewa się antyfonę Regina mundi dignissima, Maria Virgo perpetua, intercede pro nostra pace et salute, quae genuisti Christum Dominum, Salvatorem omnium. Można wykonać inny, odpowiedni śpiew. Podczas niego okadza się wizerunek. |
Litania | – | Śpiewa się litanię loretańską oraz odmawia się modlitwę wieńczącą. |
Obrzędy zakończenia | Biskup dialogował ze zgromadzeniem, po czym odmawiał modlitwę końcową. Po niej intonował hymn Te Deum, po którym pozdrawiał zgromadzonych, odmawiał kolejną modlitwę i kończył obrzęd. | Biskup błogosławi wiernych jak zwykle, a diakon rozsyła lud. Na zakończenie śpiewa się antyfonę maryjną lub inny, odpowiedni śpiew. |
Modlitwy:
1. PR/61-62
W obrzędzie znajdowały się w sumie cztery modlitwy:
- Omnípotens sempitérne Deus, cuius clementíssima dispensatióne cuncta creáta sunt ex níhilo, maiestátem tuam súpplices deprecámur: ut has corónas pro ornátu sacræ imáginis Unigéniti Fílii tui Dómini nostri Iesu Christi, et eiúsdem Genetrícis beatíssimæ Vírginis Maríæ fabricátas bene✠dícere dignéris. Per eúndem Christum Dóminum nostrum/Omnípotens sempitérne Deus, cuius clementíssima dispensatióne cuncta creáta sunt ex níhilo, maiestátem tuam súpplices deprecámur: ut hanc corónam pro ornátu sacræ imáginis beatíssimæ Vírginis Maríæ fabricátam bene✠dícere dignéris. Per Christum Dóminum nostrum (PR/61-62, 289-290). Modlitwa podkreślając dzieło stwórcze Boga, wyraża błaganie o pobłogosławienie koron, które mają zostać nałożone na wizerunek (Chrystusa i/lub) Maryi.
- Præsta, miséricors Pater, per invocatiónem Unigéniti Fílii tui Dómini nostri Iesu Christi, quem pro salúte géneris humáni, integritáte Vírginis Maríæ serváta, carnem súmere voluísti, ut quicúmque misericórdiæ Regínam, coram hac imágine supplíciter honoráre studúerint, de instántibus perículis eruántur, de commissis véniam impétrent, ac mereántur in præsénti grátiam quam desíderant adipisci, et in futúro perpétua salvatióne gratulári (PR/61-62, 292). Modlitwa ukazując miłosierdzie Boga Ojca i wspominając dzieło zbawienia dokonane przez Chrystusa, który został posłany przez Ojca i narodził się przez nieskalane grzechem ciało Maryi, zawiera prośbę o to, aby wszyscy modlący się przed tym wizerunkiem zostali wybawieni od niebezpieczństw, uzyskali łaskę przebaczenia grzechów i zostali zaliczeni do grona zbawionych w niebie.
- Deus, cuius misericórdiæ non est númerus, et bonitátis infínitus est thesáurus: piíssimæ maiestáti tuæ pro collátis donis grátias ágimus, tuam semper cleméntiam exorántes; ut, qui peténtibus postuláta concédis, eósdem non déserens, ad prǽmia futúra dispónas (PR/61-62, 293). Modlitwa akcentując po raz kolejny w tym obrzędzie miłosierdzie i dobroć Boga, wyraża dziękczynienie względem Bożych darów i prośbę o to, by Bóg nie opuszczał tych, którzy zanoszą do Niego swoje prośby.
2. PR/10
W obrzędzie znajdowały się w sumie trzy modlitwy:
- Deus, qui Fílii tui Genetrícem nostram constituísti Matrem atque Regínam, concéde propítius, ut, qui ad eius imáginem regáli diadémate exornándam convénimus, ipsíus intercessióne suffúlti, tuórum in regno cælésti consequámur glóriam filiórum. Per Christum Dóminum nostrum (PR/10, 25). Modlitwa, podkreślająca godność królewską i macierzyńską Maryi Panny, prosi o to, aby wszyscy – za Jej wstawiennictwem – osiągnęli chwałę dzieci Bożych w Królestwie Niebieskim.
Benedíctus es, Dómine, Deus cæli et terræ, qui miséricors et iustus elátos dispérdis et exáltas elísos; cuius mirándi consílii in Verbo incarnáto eiúsque Vírgine Matre
summum nobis exémplum dedísti: Fílius enim tuus, qui usque ad mortem crucis voluntárie se humiliávit, ætérna fulget glória et ad déxteram tuam sedet, Rex regum et Dóminus dominántium; sed et Virgo, quæ ancílla tua vóluit appellári, Redemptóris Génetrix elécta est veráque Mater vivéntium, et nunc, super choros Angelórum exaltáta, cum Fílio regnat gloriósa, pro cunctis homínibus exórans, advocáta grátiæ et misericórdiæ regína. Hos ergo, Dómine, fámulos tuos intúere benígnus, qui imáginem Christi eiúsque Matris (vel: qui imáginem Matris Fílii tui) visíbili redimiéntes coróna Fílium tuum universórum Regem confiténtur et beátam Vírginem implórant Regínam. Quorum præméntes vestígia tibi desérviant et, legem impléntes amóris, sibi ínvicem minístrent impénse; semetípsos ábnegent et, dispéndium sui faciéntes, ánimas fratrum lucréntur; humília sectántes in terris ad excelsa provehantur crelorum, ubi corona vitre redimis servos fideles. Per Christum D6minum nostrum (PR/10, 26-27). Modlitwa dziękczynienia podkreśla znaczenie rządów Bożych oraz historii zbawienia w odniesieniu do ofiary Syna Bożego i roli Maryi, która stała się służebnicą Pańską. Jednocześnie jedna z jej części (tej modlitwy) podkreśla obecność uczestniczących w obrzędzie, prosząc za nimi, aby za przykładem Maryi i Chrystusa wiernie służyli Bogu, miłowali się, gorliwie sobie służyli wyrzekali się samych siebie, trudzili się na rzecz dobra innych, troszczyli się o zbawienie braci, byli pokroni i zyskali radość życia wiecznego.- Supplicationes servorum tuorum, Deus miserator exaudi; et concede nobis qui sollemni ritu sanctam Mariam, ancillam tuam, Matrem agnovimus ac nostram Reginam, ut, tibi et fratribus in terris deservientes, in reterni Regni sedes recipi mereamur. Per Christum Dominum nostrum (PR/10, 29). Modlitwa zawiera prośbę, aby błagania ludu zostały wysłuchane i jego służba względem Boga oraz ludzi przyniosła mu radość życia wiecznego.
Wniosek
Zarówno starszy obrzęd Ordo ad imaginem B. Mariae Virginis coronandam (PR/61-62), jak i odnowiony obrzęd Coronatio imaginis Beatae Mariae Virginis celebrationi Verbi Dei coniuncta (PR/10) wyrażają tę samą prawdę teologiczną o królewskiej godności Najświętszej Maryi Panny, wynikającej z Jej Bożego macierzyństwa oraz szczególnego udziału w dziele zbawienia. W obu księgach koronacja nie stanowi nadania Maryi nowej godności, lecz jest liturgicznym potwierdzeniem wiary Kościoła oraz publicznym aktem oddania Jej czci. Daje się dostrzec jednak wyraźną ewolucję w sposobie sprawowania tego obrzędu. Starszy obrzęd koncentruje się przede wszystkim na uroczystym akcie błogosławieństwa koron i ich nałożenia na wizerunek, podkreślając majestatyczny i ceremonialny charakter celebracji. Z kolei obrzęd odnowiony po Soborze Watykańskim II wpisuje koronację w strukturę celebracji słowa Bożego, dzięki czemu mocniej akcentuje chrystocentryczny i eklezjalny wymiar kultu maryjnego. Rozbudowana liturgia słowa, homilia oraz modlitwy ukazują Maryję jako wzór ucznia Chrystusa, Matkę Kościoła i Orędowniczkę wiernych. Akcent zostaje przesunięty z samego aktu koronacji na jego znaczenie dla życia wspólnoty wierzących. Koronacja staje się nie tylko wyrazem czci wobec Matki Bożej, ale także wezwaniem do naśladowania Jej pokory, posłuszeństwa, służby oraz pełnego zjednoczenia z Chrystusem. Modlitwy w nowym obrzędzie akcentują też obecność zgromadzenia, co widać także w rubrykach. Można stwierdzić, że reforma obrzędu zachowała ciągłość tradycji Kościoła, jednocześnie nadając celebracji bardziej biblijny, wspólnotowy i pastoralny charakter. Dzięki temu koronacja wizerunku Najświętszej Maryi Panny pozostaje nie tylko uroczystym aktem kultu, lecz również wydarzeniem, które pogłębia wiarę wiernych i prowadzi ich do pełniejszego przeżywania tajemnicy Chrystusa, w której Maryja zajmuje wyjątkowe miejsce jako Matka, Królowa i wzór życia chrześcijańskiego.
Dawid Makowski
