Czcząc świętych, Kościół zauważa przede wszystkim to, że w ich życiu objawiało się pierwszeństwo Bożego działania, gdyż to On, który jest pełnią świętości, dzieli się nią ze swymi wybranymi[1]. Pierwsza prefacja mszalna obecnego Mszału Rzymskiego z 2008 r. ukazuje ten fakt, kiedy podkreśla, że chwała świętych wynika z zasług otrzymanych dzięki łasce Bożej[2]. Nic więc dziwnego, że chrześcijanie od początku czcili swych braci, którzy z pomocą Bożą czynili wielkie znaki wśród ludu, a zwłaszcza jeśli oddawali życie za wiarę (por. Dz 7, 54-56). Takimi świętymi, którzy umarli za wiarę, byli święci Piotr i Paweł, których kult w Kościele sięga właśnie początków chrześcijaństwa, o czym świadczą późniejsze liczne pielgrzymki do miejsc ich spoczynku[3].
Obecnie w Kościele ma miejsce kilka obchodów liturgicznych na cześć tych dwóch świętych: święto Nawrócenia św. Pawła Apostoła (25 stycznia), Święto Katedry św. Piotra (22 lutego) i Uroczystość świętych Apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca)[4]. Każdy z tych obchodów zawiera swoje własne przesłanie, ale skupiając się jedynie na tym wspólnym obchodzie, celebrowanym w randze uroczystości, należałoby zaznaczyć, że Kościół wspomina ich jednego dnia ze względu na dwie rzeczy: po pierwsze przez to, że obaj umarli jako męczennicy w Rzymie podczas rządów Nerona (†68); po drugie przez to, że ich zasługi są niezliczone – Piotr jako pierwszy wyznał, że Chrystus jest Bogiem, a Paweł głosił tę naukę pomiędzy Żydami i Grekami, stając się Apostołem Narodów[5]. Analizując formularze mszalne tej Uroczystości (Mszy wigilijnej i Mszy w dzień), można dostrzec, że pewnym kluczem do zrozumienia ich znaczenia w Kościele powszechnym jest to, iż to właśnie dzięki nim wierzący otrzymali podstawy wiary, gdyż oni zanieśli naukę do wielu ludzi[6]. Widać to w następujących tekstach[7]:
- ,,Petrus apostolus et Paulus doctor gentium, ipsi nos docuerunt legem tuam, Domine” (antyfona na wejście Mszy wigilijnej)[8].
- ,,Da nobis, quæsumus, Domine Deus noster, beatorum apostolorum Petri et Pauli intercessionibus sublevari, ut, per quos Ecclesiæ tuæ superni muneris rudimenta donasti, per eos subsidia perpetuæ salutis impendas” (kolekta Mszy wigilijnej)[9].
- ,,Cælestibus sacramentis, quæsumus, Domine, fideles tuos corrobora, quos Apostolorum doctrina illuminasti” (modlitwa po Komunii Mszy wigilijnej)[10].
- ,,Isti sunt qui, viventes in carne, plantaverunt Ecclesiam sanguine suo: calicem Domini biberunt, et amici Dei facti sunt” (antyfona na wejście Mszy w dzień)[11].
- ,,Deus, qui huius diei venerandam sanctamque lætitiam in apostolorum Petri et Pauli sollemnitate tribuisti, da Ecclesiæ tuæ eorum in omnibus swqui præceptum, per quos religionis sumpsit exordinum” (kolekta Mszy w dzień)[12].
Dostrzega się tutaj znaczne podkreślanie faktu, iż obydwaj Apostołowie odegrali istotną rolę w rozkrzewianiu wiary[13]. Zapewne teksty mszalne czerpią tu między innymi albo z pism tychże uczniów Pańskich, albo z pism o nich mówiących. W listach św. Pawła daje się dostrzec swoista myśl teologiczna, która stopniowo była przez niego rozwijana[14]. Święty Piotr w tekstach Nowego Testamentu – a zwłaszcza w Ewangeliach – jest wielokrotnie przedstawiany jako pierwszy spośród uczniów, towarzyszący Jezusowi w wielu ważnych momentach, a po zmartwychwstaniu odważnie przemawiający do Żydów i pogan[15].
W tej perspektywie nie jest niczym dziwnym, że Apostołowie Piotr i Paweł zajmują szczególne miejsce nie tylko w kulcie liturgicznym, ale także w pobożności ludowej, ponieważ wnieśli oni znaczący wkład w życie Kościoła[16]. Wyrazem tej pobożności jest praktykowanie w wielu miejscach litanii do św. Piotra Apostoła czy do św. Pawła Apostoła.
Dawid Makowski
* Fragment artykułu opublikowanego w Czasopiśmie „Liturgia Sacra”, pt. Święci apostołowie Piotr i Paweł w obrzędach Inauguracji Pontyfikatu Biskupa Rzymskiego (Liturgia Sacra 65 (2025), s. 115-118).
Bibliografia: zobacz w artykule naukowym.
[1] Zob. A. Skreczko. 2003. ,,Józef i Maryja wzorem świętości małżeńskiej”. Salvatoris Mater 51/1: 125-127.
[2] Zob. Missale Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum Ioannis Pauli PP. II cura recognitum. 2008. Editio typica tertia emendata. Città del Vaticano: Typis Vaticanis, s. 551 (odtąd: MR/08).
[3] Zob. M. Starnawska. 2011. „Kult św. Piotra w Polsce średniowiecznej na tle europejskim”. Ecclesia. Studia z Dziejów Wielkopolski 6: 25.
[4] Zob. Calendarium Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticanii II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum. 1969. Editio typica. Città del Vaticano: Typis Polyglottis Vaticanis, s. 23, 24 i 27.
[5] Zob. Martyrologium Romanum ex decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatum. 2004. Editio typica. Città del Vaticano: Typis Vaticanis, s. 359.
[6] Zob. MR/08, s. 779-782.
[7] Interesującym jest tu fakt, że tego motywu nie znajduje się w nowych modlitwach tych formularzy, skomponowanych po II Soborze Watykańskim (1962-1965) w czasie prac nad odnową liturgiczną, tak że zawierają go jedynie modlitwy powzięte z dawnych ksiąg. Zob. C. Johnson. 1996. The sources of the Roman Missal (1975). Rome, s. 124-125.
[8] Tamże, s. 779. Tłumaczenie polskie: „Piotr, apostoł, i Paweł, nauczyciel narodów, przekazali nam, Panie, Twoją Ewangelię”. Mszał Rzymski dla diecezji polskich. 2013. Wydanie drugie (poprawione). Poznań: Pallottinum, s. 100’ (odtąd: MRpol).
[9] MR/08, s. 779. Tłumaczenie polskie: ,,Panie, nasz Boże, Ty przez świętych apostołów Piotra i Pawła dałeś swojemu Kościołowi podstawy chrześcijańskiej wiary, za ich wstawiennictwem udziel nam pomocy i doprowadź nas do wiecznego zbawienia”. MRpol, s. 100’.
[10] MR/08, s. 780. Tłumaczenie polskie: ,,Boże, nasz Ojcze, umocnij Najświętszym Sakramentem Twoich wiernych, których oświeciłeś nauką Apostołów”. MRpol, s. 101’.
[11] MR/08, s. 780. Tłumaczenie polskie: „Radujmy się w Panu w uroczystość apostołów Piotra i Pawła, którzy własną krwią użyźnili Kościołów, pili kielich Pański i stali się przyjaciółmi Boga”. MRpol, s. 101’.
[12] MR/08, s. 780. Tłumaczenie polskie: ,,Boże, Ty nam dałeś dzień świętej radości w uroczystość apostołów Piotra i Pawła, spraw, aby Twój Kościół wiernie zachowywał naukę Apostołów, od których otrzymał zaczątek wiary”. MRpol, s. 101’.
[13] Warto zwrócić uwagę tutaj na rolę Apostołów w kształtowaniu się wyznania wiary. Zob. A. Żądło. 2024. ,,Mszalne wyznanie wiary: Credo. Jego geneza i wymowa teologiczna”. Liturgia Sacra 30/1: 81-100.
[14] Szeroko na ten temat, zob. W. Gnutek. 1965. ,,Paweł z Tarsu. Apostoł Jezusa Chrystusa i pisarz natchniony (zarys chronologii życia i działalności apostolskiej i pisarskiej). Ruch Biblijny i Liturgiczny 18/3: 149-151.
[15] Szeroko na ten temat, zob. W. Gnutek. 1965. ,,Święty Piotr – Apostoł Chrystusa”. Ruch Biblijny i Liturgiczny 18/3: 133-142.
[16] Zob. Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. 2003. Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Poznań: Pallottinum, nr 229.
link toto
