Adriano Bernareggi (1884–1953) należał do przedstawicieli włoskiej recepcji idei Ruchu Liturgicznego pierwszej połowy XX wieku. Jego działalność sytuowała się na styku odnowy liturgicznej, formacji duchowieństwa i świeckich oraz odnowy sztuki chrześcijańskiej. Jego niezwykłe znaczenie dla włoskiego Ruchu Liturgicznego polegało przede wszystkim na rozwijaniu wymiaru duszpasterskiego i organizacyjnego odnowy oraz na tworzeniu środowisk, w których liturgia mogła stać się przedmiotem pogłębionej formacji.
Bernareggi urodził się 9 listopada 1884 r. w Oreno koło Mediolanu. Święcenia kapłańskie przyjął w 1907 r., a następnie kontynuował studia, m.in. z zakresu prawa kanonicznego na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie. Po powrocie do Mediolanu związał się z miejscowym seminarium, gdzie prowadził działalność dydaktyczną. W środowisku mediolańskim coraz bardziej interesował się liturgią oraz jej związkiem ze sztuką chrześcijańską. W 1921 r., wspólnie z Giuseppe Polvarą, założył Società Amici dell’Arte Cristiana oraz Scuola Beato Angelico, która stała się ważnym miejscem kształcenia w dziedzinie sztuki sakralnej. Bernareggi prowadził tam również zajęcia dotyczące liturgii, podkreślając ścisłą więź pomiędzy liturgią, architekturą, sztuką i życiem Kościoła. Działalność ta wpisywała się w charakterystyczną dla Ruchu Liturgicznego tendencję do przezwyciężania traktowania liturgii jako zbioru przepisów i ceremonii oraz do ukazywania jej jako żywego wyrazu wiary Kościoła.
Ważnym elementem jego działalności była również troska o historyczne i teologiczne poznanie tradycji liturgicznej. W środowisku mediolańskim interesował się zwłaszcza tradycją ambrozjańską i przyczyniał się do jej pogłębionego studium w formacji seminaryjnej. Jednocześnie jego zainteresowania pozostawały w kontakcie z szerszym nurtem europejskiego Ruchu Liturgicznego, szczególnie z doświadczeniami środowisk benedyktyńskich we Francji, Belgii i Niemczech. W ten sposób Bernareggi reprezentował charakterystyczny dla włoskiego Ruchu Liturgicznego sposób łączenia badań nad tradycją liturgiczną z konkretną działalnością duszpasterską i formacyjną.
W 1926 r. został proboszczem kościoła San Vittore al Corpo w Mediolanie, gdzie jego zainteresowanie liturgią nabrało jeszcze bardziej praktycznego charakteru. Dążył do pogłębienia świadomości liturgicznej wiernych i do ukazania liturgii jako rzeczywistości związanej z całym życiem Kościoła. Jego działalność została dostrzeżona również na forum międzynarodowym. W 1930 r. kard. Alfredo Ildefonso Schuster wyznaczył Bernareggiego jako przedstawiciela Włoch na Międzynarodowy Kongres Liturgiczny w Antwerpii. W 1931 r. został mianowany biskupem tytularnym Nissy i koadiutorem biskupa Bergamo, a w 1936 r. objął rządy w diecezji Bergamo. Jako biskup kontynuował wcześniejsze zainteresowania, rozwijając formację duchowieństwa, duszpasterstwo oraz troskę o sztukę sakralną. Bergamo stało się dzięki jego działalności jednym z interesujących włoskich środowisk, w których odnowa liturgiczna łączyła się z odnową architektury i sztuki chrześcijańskiej.
Szczególne znaczenie Bernareggiego dla włoskiego Ruchu Liturgicznego ujawniło się po II wojnie światowej. W 1947 r. w Parmie, z jego inicjatywy, powstało Centro di Azione Liturgica (CAL), którego został pierwszym przewodniczącym. Instytucja ta miała za zadanie koordynowanie i rozwijanie działalności liturgicznej we Włoszech. Organizowała tygodnie liturgiczne, spotkania, kursy formacyjne oraz przygotowywała publikacje i materiały służące pogłębianiu wiedzy liturgicznej zarówno wśród duchowieństwa, jak i świeckich. Powstanie CAL było ważnym etapem instytucjonalizacji włoskiego Ruchu Liturgicznego, który wcześniej rozwijał się przede wszystkim poprzez działalność poszczególnych osób, klasztorów, seminariów i środowisk naukowych. Działalność Bernareggiego przypadła zatem na okres przejściowy pomiędzy pierwszym etapem Ruchu Liturgicznego, związanym przede wszystkim z odnową monastyczną i badaniami nad tradycją liturgiczną, a jego powojennym etapem, coraz silniej ukierunkowanym na duszpasterstwo i aktywne uczestnictwo wiernych. Jego wkład polegał przede wszystkim na przenoszeniu idei Ruchu Liturgicznego do praktyki duszpasterskiej oraz na tworzeniu struktur, które umożliwiały ich szersze rozpowszechnianie.
Adriano Bernareggi zmarł 23 czerwca 1953 r. w Bergamo, a więc kilka lat przed rozpoczęciem Soboru Watykańskiego II (1962-1965). Choć nie uczestniczył bezpośrednio w soborowej reformie liturgicznej, jego działalność należy do procesu, który ją poprzedził. Szczególne znaczenie miało tu połączenie odnowy liturgicznej z formacją, sztuką sakralną i duszpasterstwem oraz stworzenie poprzez Centro di Azione Liturgica trwałej struktury organizacyjnej włoskiego Ruchu Liturgicznego. Bernareggi reprezentuje zatem ten nurt Ruchu Liturgicznego, który zmierzał od ponownego odkrycia liturgii jako źródła życia Kościoła ku jej świadomemu przeżywaniu przez całą wspólnotę wiernych.
Opr. Dawid Makowski
