Dykasteria Nauki Wiary wydała 22 października zapowiadany dokument o przekazywaniu wiary (link do angielskiej wersji językowej), jak prefekt i sekretarz sekcji doktrynalnej podają we wstępie – zlecony jeszcze przez papieża Franciszka. W przeciwieństwie do ostatnich dużych dokumentów nie ma on statusu noty, tym bardziej doktrynalnej, w podtytule użyto słowa „rozważania” – ostateczny kształt powstał na bazie odpowiedzi od konferencji episkopatów. Autorzy we wstępie podają także własny dodatkowy impuls do prac – miniony jubileusz, a także ten nadchodzący – 2000 lat od Zmartwychwstania. Poza wprowadzeniem dokument podzielono na kilka rozdziałów.
Głoszenie miłości Ojca
Dykasteria skupia się tu na Ewangeliach, na opisanej tam relacji Syna Bożego z Bogiem Ojcem, na głoszeniu Dobrej Nowiny przez Chrystusa, trudnościach jakie napotykał, a zarazem dobitnie wskazuje, między innymi za świętym Pawłem, że bez Chrystusa daremna jest nasza wiara, a bez jego poruszenia serc nie jesteśmy w stanie przekazywać prawdziwego światła Chrystusowego.
Światło wiary
W tym rozdziale przytaczany jest aspekt osobistego spotkania z Jezusem, które nam daje światło przy ciemnościach życia – ze szczególnym uwzględnieniem symbolu paschału. Cytowana tam encyklika papieża Franciszka Lumen fidei wprost porównuje transmisję wiary do przekazania światła innym ludziom zarówno w każdym miejscu jak i w każdym czasie poprzez zmianę pokoleniową. Jako dwa główne miejsca przekazania wiary podano rodzinę i wspólnoty kościelne
Zmiana epoki
Tutaj DNW wskazuje na tempo zmian, wyzwania bezprecedensowe w ostatnich latach jak np. pandemia Covid-19, skokowy rozwój sztucznej inteligencji, degradacja środowiska, ekonomiczny skok, indywidualizm i konsupcjonizm – to wpływa na relacje, także te które dla wcześniejszych pokoleń służyły do przekazu wiary. Tacy wychowani po katolicku przyszli rodzice następnie żyją i wychowują swoje dzieci w religijnej obojętności, co mocno zaobserwowano na Zachodzie, ale i Europa Wschodnia nie jest od tego wolna, po latach totalitarnego zniewolenia – tu wypisano kilka przykładów odpowiedzi od tamtejszych biskupów, podobnie też jest z kolejnymi punktami rozdziału opisującymi kolejne kontynenty, z niekiedy takimi samymi problemami jak na Zachodzie, a niekiedy unikalnymi dla danego regionu. Pewna część problemu z przekazem wiary jest wspólna – co jest efektem bezprecedensowej globalizacji kultury – także z powodu internetu i innych technologii cyfrowych.
Centralne znaczenie kerygmatu
Zgodnie z współczesnymi trendami w ewangelizacji urząd wskazuje na centralne znaczenie kerygmatu, o czym przypominała choćby adhortacja Evangelii gaudium czy ostatnio sam papież Leon. Wskazują na większe znaczenie osobistego spotkania z Bogiem niż przekazywania dogmatycznych formułek – sama Ewangelia jest wszak bardziej przykładem niż lekcją.
Przekazywanie wiary we wspólnotach
Tutaj wymieniono kilka miejsc szczególnego przekazu wiary – etapy życia, doświadczenie świadectw, sztuki i piękna czy, co najistotniejsze dla tego projektu – liturgia. Liturgia to wyjątkowe spotkanie w którym wspólnota wspólnie pokazuje swoją wiarę podczas celebracji sakramentalnych – to tam można zanurzyć się wspólnie w Słowie Bożym, przyjąć Chleb życia wiecznego. Tam doświadczenie wiary jest nawet ważniejsze od nauczania – zanim je poznamy, doświadczamy gestów, słów, momentów ciszy oraz symboli. Wprost podkreślana jest tam rola piękna liturgii w przyciąganiu do wiary – przyciąganiu przez modlitwy, które niekiedy wciągają nas we wspólną pamięć setek czy nawet prawie 2 tysięcy lat chrześcijaństwa. Wierność konkretnym gestom jest tu ważna jako pełna akcja poruszająca dusze i serca w myśl maksymy „lex orandi, lex credendi”. Poza Mszą świętą i sakramentami przytaczana też jest pobożność ludowa i wprost zacytowane kilka zdań ze wspomnień ks. Romano Guardiniego z podróży na Sycylię i zobaczenia tamtejszych zwyczajów. Na końcu podrozdziału o liturgii autorzy zachęcają by w każdej diecezji można było doświadczyć różnych wrażliwości liturgicznych, choćby sięgając, z poszanowaniem obowiązujących norm, do liturgicznego dziedzictwa Kościoła – czegoś co zatracono szczególnie na Zachodzie. W przypadku świadectw – przede wszystkim poczucie zwykłej świętości zdarzającej się dookoła nas, niewymagającej święceń, ale także dobre wykonywanie obowiązków wynikających z pozycji rodzinnej oraz świadectwo czynu – wolontariat wobec ubogich, niepełnosprawnych czy innych wykluczonych. Częściowo podobne wnioski o pięknie pojawiają się w podrozdziale o sztuce – że poza realnym doświadczeniem zmysłów poprzez piękno może przemawiać pierwiastek duchowy. Natomiast w przypadku etapów życia zauważono, że poznawanie Ewangelii, kerygmatu było domeną młodych ludzi, szczególnie w krajach z długą chrześcijańską historią, przekazywane były w ramach katechizacji w szkole, kościele, przede wszystkim do sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego, zaś teraz trzeba to przekazywać ludziom w każdym przedziale wiekowym, dodatkowo pamiętając by szczególnie zwrócić uwagę na przepowiadanie podczas chrztów, ślubów i pogrzebów – wtedy, kiedy nierzadko pojawiają się w kościele ludzie, którzy tam dawno nie byli – by doświadczenie kerygmatu poruszyło serca tych ludzi.
Wiara i kultura
W tym rozdziale autorzy skupili się na roli inkulturacji – ze szczególnym zwróceniem uwagi na to, że nie każdy rejon świata wyrósł z kulturowego korzenia helleńsko-semickiego (widać to po akceptacji kilku lokalnych adaptacji rytu rzymskiego). Wspomniano też informacyjnie, że Międzynarodowa Komisja Teologiczna przez najbliższe 5 lat będzie zgłębiała temat kulturowego przekazywania wiary. Wreszcie swoją rolę może odegrać tu katolicka nauka społeczna – która może, zdaniem Dykasterii, pełnić rolę pomostu między wierzącymi a niewierzącymi, poprzez wizję sprawiedliwego i braterskiego społeczeństwa.Niektóre obszary szczególnej uwagi
Tutaj opisano kilka zagadnień, które zostały zaproponowane przez konferencje episkopatu jako ważne w przekazie wiary. Pobożność ludowa, jako lokalne zwyczaje niepowiązane bezpośrednio z liturgią, z których są znane poszczególne rejony, przede wszystkim wymieniono tu pielgrzymki. Następnie homilia: okazja do objaśnienia słowa Bożego, w jakiś sposób za Jezusem – przez porównania, metafory, obrazy, duchowni mogą się tu też posiłkować wielką tradycją homiletyczną Wschodu i Zachodu; wolontariat: wolontariuszy przybliża do surowych realiów Kościoła, daje okazję do głoszenia Ewangelii czynem, a zarazem jest okazją na przypomnienie figury dobrego Samarytanina; uczestnictwo kobiet w zarządzaniu kościelnymi procesami – temat opisany przez DNW w ramach synodalnej grupy studyjnej, przybliżenie do lokalnych statystyk, gdzie często większość wiernych i zaangażowanych katolików to kobiety; pragnienie uczestnictwa w dużych wydarzeniach, np. koncertach czy wreszcie studiowanie historii Kościoła, jak Kościół odpowiadał na różne wydarzenia, jakich świętych wówczas wydał; analiza spadku statystyk katolicyzmu w krajach z wielowiekową historią działalności Kościoła; katolickie szkoły i uniwersytety oraz instytucje charytatywne – miejsce intelektualnego wzrostu, integracji, a w niektórych krajach jedyna szansa na kontakt z wiarą katolicką dla większości społeczeństwa. Ostatnią propozycją do szczególnej uwagi jest zaangażowanie ekumeniczne – czasem wiarygodna droga współpracy w głoszeniu kerygmatu w zsekularyzowanym społeczeństwie.Osobiste świadectwa
Konferencje biskupów, przy okazji pomocy w pracach nad tym dokumentem, wysyłały także osobiste świadectwa ludzi, którzy albo późno przyjęli chrzest, albo nawrócili się w późniejszym czasie. Od Kolumbijczyka, który jako nastolatek zaczął brać narkotyki i wpadł w złe towarzystwo, a później skorzystał z pomocy chrześcijańskiego centrum odwykowego, Belga który jako 17-latek zaczął pragnąć przyjęcia chrztu, na pewien czas porzucił temat, był uzależniony od alkoholu, aż w pewnym momencie natrafił na pewną modlitwę na TikToku czy kapelana więziennego z Kanady, który podzielił się obserwacjami o swoich podopiecznych. W sumie opisano kilkanaście świadectw osób różnej płci, stanu, narodowości, historii nawrócenia, większość z nich doświadczyła na nowo wiary przez któreś z elementów opisanych we wcześniejszych rozdziałach.Podsumowanie
W podsumowaniu DNW podkreśla, że życzenie papieża Franciszka o zgłębieniu tematu przekazu wiary jest ściśle powiązane z jej zakresem zadań, jednocześnie podpada częściowo pod Dykasterię ds. Ewangelizacji – Sekcję ds. Podstawowych Zagadnień Ewangelizacji w Świecie, jak sama nazwa wskazuje. Przekazywanie wiary zostało przyrównane do paschału w czasie Liturgii Światła z Wigilii Paschalnej w rycie rzymskim – z niego wówczas przekazuje się światło wiernym trzymającym świeczki.Tomasz Sudoł
