Dnia 2 lipca 2026 r. Dykasteria Nauki Wiary opublikowała pierwsze dokumenty dotyczące Bractwa Kapłańskiego Świętego Piusa X (FSSPX). Są one konsekwencją konsekracji biskupich dokonanych przez bp. Alfonsa de Galarretę bez mandatu papieskiego dnia 1 lipca tegoż roku. Stolica Apostolska uznała ten akt za czyn schizmatycki i określiła jego konsekwencje zarówno dla duchownych Bractwa, jak i dla świeckich związanych z FSSPX.
Najważniejszym dokumentem jest dekret podpisany przez prefekta Dykasterii Nauki Wiary kard. Víctora Manuela Fernándeza. Stwierdzono w nim, że bp Alfonso de Galarreta, pomimo wcześniejszych upomnień ze strony Stolicy Apostolskiej, dokonał aktu o charakterze schizmatyckim, udzielając sakry biskupiej czterem kapłanom bez papieskiego mandatu i wbrew wyraźnej woli Ojca Świętego. W konsekwencji – zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego – zarówno on, jak i nowo konsekrowani biskupi: Pascal Schreiber, Michael Goldade, Michel Poinsinet de Sivry oraz Marc Hanappier, popadli z mocy samego prawa (latae sententiae) w ekskomunikę zastrzeżoną Stolicy Apostolskiej. Tę samą karę poniósł również bp Bernard Fellay, który uczestniczył w liturgii jako współkonsekrator, publicznie utożsamiając się z aktem uznanym przez Stolicę Apostolską za schizmatycki. Dekret zawiera również ostrzeżenie skierowane do duchownych i wiernych świeckich, aby nie przyłączali się do schizmy Bractwa św. Piusa X, ponieważ formalne przystąpienie do niej również może skutkować ekskomuniką.
Opublikowana równocześnie nota wyjaśniająca przedstawia przyczyny decyzji Dykasterii. Dokument przypomina, że od pontyfikatu św. Pawła VI podejmowano liczne próby przywrócenia pełnej jedności z Bractwem założonym przez abp. Marcela Lefebvre’a. Prowadzono wieloletnie rozmowy doktrynalne i kanoniczne, jednak nie doprowadziły one do pojednania. Według Stolicy Apostolskiej sytuacja uległa zasadniczemu pogorszeniu wskutek nowych konsekracji biskupich dokonanych bez zgody papieża Leona XIV. Dokument odwołuje się przy tym do nauczania św. Jana Pawła II zawartego w liście apostolskim Ecclesia Dei, przypominając, że odmowa uznania prymatu Biskupa Rzymu wyrażona przez taki akt stanowi schizmę. Nowością dokumentów z 2026 r. jest jednoznaczne stwierdzenie, że wszyscy duchowni należący do Bractwa św. Piusa X znajdują się w schizmie i jako tacy mają być traktowani jako schizmatycy. Oznacza to, że – zgodnie z interpretacją Dykasterii – podlegają oni karze ekskomuniki przewidzianej przez prawo kanoniczne za przestępstwo schizmy.
Dykasteria rozróżnia jednak sytuację duchownych i wiernych świeckich. Za schizmatyków i ekskomunikowanych mają być uznani ci świeccy, którzy formalnie przystąpili do Bractwa zgodnie z kryteriami określonymi jeszcze w nocie Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych z 1996 r. Nie każda obecność na liturgii FSSPX oznacza jednak automatycznie popadnięcie w schizmę. W odrębnym dokumencie dotyczącym praktyki pojednania wyjaśniono, że odpowiedzialność wiernych należy oceniać indywidualnie. Za osoby, które mogą ponosić odpowiedzialność kanoniczną, uznano między innymi:
- członków Trzeciego Zakonu Bractwa św. Piusa X,
- osoby regularnie uczestniczące w życiu Bractwa i formalnie podzielające jego stanowisko wobec Kościoła.
Natomiast za niepodlegających takiej odpowiedzialności uznano:
- wiernych uczęszczających do kaplic Bractwa wyłącznie z powodów liturgicznych lub duchowych,
- osoby świadome napięć między Bractwem a Stolicą Apostolską, które jednak nie odrzucają autorytetu papieża ani nauczania Kościoła.
Nota wyjaśniająca przypomina również stanowisko Stolicy Apostolskiej dotyczące ważności i godziwości posługi sakramentalnej. Duchowni Bractwa sprawują bowiem sakramenty niegodziwie. Dodatkowo stwierdzono, że spowiedzi przez nich wysłuchiwane oraz asystowanie przy zawieraniu małżeństw są nieważne.
Dykasteria opublikowała również szczegółową procedurę pojednania dla kapłanów opuszczających Bractwo. Kapłan pragnący powrócić do pełnej komunii z Kościołem powinien między innymi:
- znaleźć biskupa lub przełożonego gotowego przyjąć go na okres próby,
- skierować własnoręcznie napisany list do Ojca Świętego z prośbą o zdjęcie kar kanonicznych,
- złożyć wyznanie wiary (Professio fidei) oraz deklarację wierności (Formula adhaesionis),
- zaakceptować nauczanie Soboru Watykańskiego II oraz prawowitość Mszy św. sprawowanej według Mszału św. Pawła VI, zachowując możliwość osobistego przywiązania do liturgii tradycyjnej.
Po pozytywnym rozpatrzeniu sprawy kapłan odbywa od roku do – maksymalnie – trzech lat okres tzw. próby, po którym może zostać inkardynowany do diecezji lub instytutu zakonnego. W przypadku świeckich procedura jest prostsza. Osoby formalnie związane z Bractwem powinny złożyć u miejscowego ordynariusza wyznanie wiary oraz deklarację wierności Kościołowi. Następnie biskup może przyjąć je ponownie do pełnej komunii, wykorzystując odpowiednio dostosowany obrzęd przyjęcia do Kościoła katolickiego. Natomiast wierni, którzy jedynie okazjonalnie uczestniczyli w liturgii Bractwa i nigdy nie odrzucili autorytetu papieża, mają jedynie zwrócić się do kapłana pozostającego w pełnej komunii z Kościołem oraz zrezygnować z dalszego uczestnictwa w działalności FSSPX.
Dokumenty opublikowane 2 lipca 2026 r. stanowią najdalej idącą decyzję Stolicy Apostolskiej wobec Bractwa św. Piusa X od czasu wydarzeń z 1988 r. Dykasteria Nauki Wiary uznała nowe konsekracje biskupie za akt schizmy, ogłosiła ekskomunikę wobec zaangażowanych biskupów oraz wskazała, że duchowni Bractwa pozostają w stanie schizmy. Jednocześnie Stolica Apostolska pozostawiła otwartą drogę pojednania zarówno dla kapłanów, jak i dla wiernych świeckich, którzy pragną powrócić do pełnej komunii z Kościołem katolickim.
Redakcja projektu
(Dokumenty dostępne są na stronie dykasterii).
