Gerard van Caloen (ur. 12 lipca 1853 w Bruges, zm. 13 stycznia 1932 w Antibes) był belgijskim benedyktynem, opatem, biskupem misyjnym oraz jednym z prekursorów nowoczesnego Ruchu Liturgicznego w Kościele katolickim. Należał do środowiska benedyktyńskiego skupionego wokół opactwa Maredsous w Belgii, które odegrało kluczową rolę w odrodzeniu liturgii pod koniec XIX wieku. Van Caloen uważał, że liturgia stanowi centrum życia Kościoła i nie powinna być domeną wyłącznie duchowieństwa, lecz powinna angażować także wiernych świeckich poprzez świadome i czynne uczestnictwo.
Najważniejszym wkładem van Caloena w rozwój liturgii było wydanie w 1882 roku Missel des Fidèles („Mszału dla wiernych”), jednego z pierwszych mszalików przeznaczonych dla świeckich. Publikacja zawierała tekst łaciński Mszy świętej, tłumaczenie na język francuski oraz objaśnienia liturgiczne pomagające wiernym śledzić przebieg celebracji i rozumieć modlitwy Kościoła. Był to krok przełomowy, ponieważ w XIX wieku wielu katolików uczestniczyło we Mszy głównie w sposób bierny, często odmawiając prywatne modlitwy niezwiązane bezpośrednio z liturgią. Van Caloen dążył natomiast do tego, aby wierni aktywnie uczestniczyli w celebracji i świadomie przeżywali jej treść.
Ważną częścią jego działalności była również promocja śpiewu gregoriańskiego, piękna celebracji liturgicznych oraz pogłębionego życia duchowego zakorzenionego w modlitwie Kościoła. Założył czasopismo Messager des Fidèles, które później przekształciło się w Revue Bénédictine — jedno z ważniejszych czasopism poświęconych liturgii, patrystyce i duchowości benedyktyńskiej. Dzięki działalności van Caloena środowisko benedyktyńskie w Belgii stało się jednym z głównych ośrodków rodzącego się Ruchu Liturgicznego, który później rozwinęli między innymi Lambert Beauduin oraz papież Pius X.
Choć Gerard van Caloen nie uczestniczył już w reformach liturgicznych XX wieku, jego idee przygotowały grunt pod późniejsze nauczanie Kościoła o „czynnym uczestnictwie” wiernych w liturgii, które zostało mocno podkreślone podczas soboru. Jego działalność przyczyniła się do odnowy rozumienia liturgii jako jako źródła życia duchowego oraz do zbliżenia wiernych do modlitwy Kościoła.
Dawid Makowski
