Odo Casel (ur. 27 września 1886 w Koblenz, zm. 21 marca 1948 w Herstelle) był niemieckim benedyktynem, kapłanem i jednym z najwybitniejszych teologów liturgii XX wieku. Należał do środowiska opactwa Maria Laach, skupionego wokół Ildefonsa Herwegena, które odegrało fundamentalną rolę w rozwoju nowoczesnego Ruchu Liturgicznego. Casel stał się szczególnie znany jako twórca tzw. „teologii misterium” (Mysterientheologie), która wywarła ogromny wpływ na późniejszą teologię liturgii oraz nauczanie soborowe.
Centralną ideą myśli Casela było przekonanie, że liturgia nie jest jedynie symbolicznym wspomnieniem wydarzeń zbawczych, lecz rzeczywistym i sakramentalnym uobecnieniem misterium Chrystusa. Według niego w celebracji liturgicznej Kościół naprawdę uczestniczy w dziele zbawienia dokonanym przez Chrystusa, zwłaszcza w Jego męce, śmierci, zmartwychwstaniu i uwielbieniu. Liturgia jest więc żywym działaniem Chrystusa obecnego w Kościele.
Casel używał pojęcia „misterium” w znaczeniu zaczerpniętym z tradycji Ojców Kościoła oraz liturgii starożytnego chrześcijaństwa. Twierdził, że wydarzenia zbawcze nie należą wyłącznie do przeszłości historycznej, lecz dzięki liturgii stają się aktualnie obecne i skuteczne dla wierzących. Szczególne znaczenie przypisywał Eucharystii jako centralnemu misterium Kościoła. Jego najważniejsze dzieło to Das christliche Kultmysterium (,,Chrześcijańskie misterium kultu”). Casel podkreślał, że liturgia jest działaniem samego Chrystusa, wprowadzającym wiernych w misterium paschalne, mające charakter wspólnoty i eklezjalnych, będąc prawdziwym źródłem życia duchowego Kościoła.
Jego myśl przyczyniła się do odejścia od czysto rubrycystycznego i prawnego spojrzenia na liturgię, dominującego przez część epoki nowożytnej. Dzięki Caselowi liturgia zaczęła być postrzegana bardziej jako rzeczywistość teologiczna i duchowa niż jedynie zbiór przepisów ceremonialnych.
Wpływ Casela na reformę liturgiczną XX wieku był bardzo duży. Chociaż nie wszystkie elementy jego teorii zostały przyjęte bez dyskusji, jego intuicje znalazły odbicie w soborowym nauczaniu o misterium paschalnym Chrystusa jako centrum liturgii. Konstytucja Sacrosanctum Concilium wielokrotnie podkreśla właśnie paschalny charakter celebracji liturgicznej — co pozostaje bardzo bliskie myśli Casela.
Dawid Makowski
