Postacie Ruchu Liturgicznego: Prosper Guéranger

Ojciec Prosper Guéranger urodził się 4 kwietnia 1805 r. w Sablé-sur-Sarthe (miejscowości i gmienie we Francji), a zmarł 30 stycznia 1875 r. w klasztorze benedyktyńskim w Solesmes. Był benedyktynem i (od 1837 r.) opatem wspomnianego klasztoru. Ojciec Prosper wsławił się odnowieniem swojego zgromadzenia zakonnego we Francji po tym, jak dokonano jego kasaty w trakcie Rewolucji Francuskiej w 1790 r.

Mając siedmnaście lat zdecydował się wstąpić do seminarium duchownego. Był on zafascynowany studiami patrystycznymi. Formację seminaryjną, związaną naturalnie ze studami filozoficzno-teologicznymi, zwieńczył 7 października 1827 r. poprzez przyjęcie święceń prezbiteratu we francuskiej miejscowości Tours. Wkrótce został mianowany także kanonikem tamtejszej kapituły katedralnej. 

Mimo że francuskie duchowieństwo w tym czasie używało ksiądz neo-gallikańskich, ojciec Guéranger zdecydował się używać ksiąg rzymskich (zwłaszcza Mszału Rzymskiego). Jego dążenia do tego, aby używać w liturgii rzymskiej było na tyle mocne, że zaczął on inspirować innych duchownych, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że ryt neo-gallikański zaniknął we Francji. Poprzez swoje umiłowanie liturgii rozpoczął on we Francji dzieło odnowy liturgicznej. Rozkwitało ono przede wszystkim w klasztorze w Solesmes, który – od 11 lipca 1833 r. – został odnowiony dzięki ojcu Prosperowi. Uzyskał on bowiem zgodę na to, aby wraz z trzema towarzyszami przenieść się do tego klasztoru i reaktywować w nim życie monastyczne. Cztery lata później, po odbyciu nowicjatu w Rzymie, 26 lipca 1837 r. ojciec Guéranger złożył uroczyste śluby zakonne w opactwie św. Pawła za Murami. Papież Grzegorz XVI wydał natomiast 1 września 1837 r. krótki dokument, dzięki któremu we Francji powstała Kongregacja Benedyktyńska. Pierwszym przełożonym generalnym tej kongregacji został właśnie ojciec Prosper, który tym samym został opatem w klasztorze w Solesmes.

Oprócz działalności duszpasterskiej, ojciec Guéranger podjął też trud wydania kilkudziesięciu dzieł pisanych. Jednym z ważniejszych jego prac są:

1. „Rok liturgiczny” (L’Année liturgique) – piętnastotomowe wydanie pracy, opisującej Mszę św. i oficjum całego roku liturgicznego (z komentarzem).
2. „Instytucje liturgiczne” („Institutionis liturgiques”) – trzytomowe wydanie pracy, omawiającej historię rytu rzymskiego, broniącej pozostawania przy księgach rzymskich. 
3. „Esej o powstaniu, znaczeniu, przywilejach i kulcie św. Cecylii” („Essai sur l’origine, la signification et les privilèges de la dévotion à sainte Cécile”) – praca poświęcona świętej Cecylii, która jest patronką muzyki kościelnej.

Na uwagę zasługują także krytyczne artykuły w czasopiśmie „Memorial catholique”, w którym podkreślał niedogodności i problemy z liturgią na terenie ówczesnej Francji. Wytyczył on wówczas cztery cechy autentyczności liturgii: starożytność, autorytet, powszechność i namaszczenie. Naturalnie wynikało to z krytyki obecności liturgii neo-gallikańskiej we Francji. Był on bowiem niezwykle niezadowolny z tego, że wiele diecezji posiada błędne księgi lub używa tekstów skażonych błędami lub w różny sposób problematycznych. 

Ojciec Prosper wiedział, że katolicyzm we Francji, zwłaszcza po tragicznych wydarzeniach Rewolucji Francuskiej, należało zbudować na nowo, wskrzeszając jego ducha i gromadząc wiernych przy źródle – liturgii. Widział on bowiem w niej celebrację, która miała stać się centrum modlitwy Kościoła. Pragnął więc on realnego odrodzenia życia liturgicznego. Dlatego podkreślał, aby jego uczniowie (zwłaszcza mnisi i inni duchowni) sprawowali liturgię z pełnym zrozumieniem tego, co wykonują. Wskazywał on, że liturgia jest związana z dogmatem. Tym samym podkreślał łączność między liturgią a życiem i korelacje między poszczególnymi wymiarami życia chrześcijańskiego. 

Definicja liturgii, którą można zaobserwować w tekstach o. Guérangera jest następująca: liturgia to kult i uświęcenie – z jednej strony kult, bo oddaje się chwałę Bogu, a z drugiej strony uświęcenie, bo Bóg zsyła na człowieka łaskę. Definicja ta, choć powszechna współcześnie, wtedy była swoistym „novum”. Ujmując bowiem liturgię jako zbiór przepisów do wykonania czy wiążąc ją – za Akwinatą – z cnotą religijności, trudno było zrozumieć to pogłębione spojrzenie na tę rzeczywistość Kościoła. Ojciec Prosper musiał zatem bronić swojego stwierdzenia. Było to zadanie odważne, ale potrzebne. 

Ojciec Guéranger wsławił się w Ruchu Liturgicznym tym, że w czas rubrycystki zaczął zwracać uwagę na wewnątrzną wartość liturgii, wskazując na jej fundament teologiczny. W ten sposób zmienił punkt patrzenia na świętą celebrację. Umożliwiło to dostrzeganie w liturgii szkoły duchowości chrześcijańskiej. 

Na szczególną uwagę zasługuje tu dostrzeżenie, że ojciec Prosper nie był tylko teoretykiem, ale także praktykiem. W swoim klasztorze w Solesmes, tworząc podwaliny dla przyszłej odnowy liturgicznej, zaczął oddziaływać na różne grupy wierzących, tak że w końcu jego dzieło zaczęło wychodzić poza mury klasztoru (w sposób szczególny widać to na przykładzie podjętej przez niego restauracji śpiewu gregoriańskiego, który swój owoc wydała za pontyfikatu papieża Piusa X). Mimo swojego konserwatywnego stanowiska względem modyfikacji czynności liturgicznych, chciał on, aby reforma – jeśli kiedyś zostałaby podjęta przez Kościół – była wyrazem ewolucji obrzędów, wyrastających z tradycji. Zwracał on uwagę na przykład, że dobrze byłoby, gdyby w niektórych miejscach liturgii – jeśli duszpasterze wprowadzaliby wiernych w znaczenie obrzędów – stosowano język narodowy. Chodziło więc o to, aby wszystkie zmiany zewnętrzne, były efektem tego wewnętrznego odkrycia wielkości liturgii.

Dawid Makowski

Dla pogłębienia:

1. A. Parati, Pionieri del moviemento liturgico, Civitate Vaticana 2004, s. 37-41.
2. P. Raedts, Propser Guéranger O.S.B. (1805-1875) and the Struggle for Liturgical Unity, w: R. N. Swanson (red.), Continuity and Change in Christian Worship, 1999, s. 333-344.
3. S. Koperek, Dom Prosper Gueranger – Opat z Solesmes. Inspirator współczesnej odnowy liturgicznej, ,,Ruch Biblijny i Liturgiczny” 29/4 (1976), s. 213-220.