Eucharystia jest centrum życia sakramentalnego Kościoła, w którym znajduje ono swoje źródło i dopełnienie. Szczególne miejsce w życiu liturgicznym Kościoła zajmuje Msza Święta, stanowiąca podstawową formę celebracji Eucharystii. Z celebracją Mszy Świętej wiąże się również ugruntowana w Kościele praktyka składania ofiar związanych ze sprawowaniem Eucharystii w określonej intencji.
Zagadnienie intencji mszalnych oraz związanej z nimi dyscypliny kościelnej znajduje swoje uregulowanie zarówno w przepisach Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r., jak i w dekrecie Dykasterii ds. Duchowieństwa Secundum probatum, zatwierdzonym przez papieża Franciszka 13 kwietnia 2025 r. Dokument stanowczo zabrania przyjmowania ofiar za samo wspomnienie intencji modlitewnej, zarówno w ramach modlitwy wiernych, jak i w jakimkolwiek innym momencie sprawowania Mszy Świętej.
Opublikowany 13 kwietnia 2025 r. dekret Dykasterii ds. Duchowieństwa dotyczący dyscypliny intencji mszalnych wprowadza do kanonicznego porządku prawnego dwa istotne rozwiązania. Pierwszym z nich jest rozszerzenie możliwości sprawowania tzw. Mszy świętych zbiorowych, albo wspólnych, podczas których jedna Msza święta sprawowana jest w wielu intencjach.
Kan. 948 KPK/83 wyraża zasadę, że każdej przyjętej ofierze mszalnej powinna odpowiadać odrębnie sprawowana Msza Święta zgodnie z intencją ofiarodawcy. Tym samym przyjęcie kilku ofiar związanych z różnymi intencjami co do zasady rodzi obowiązek odprawienia osobnych Mszy Świętych za każdą
z tych intencji.
Zasada ta została złagodzona przez dekret Kongregacji ds. Duchowieństwa „Mos iugiter” z 1991 r., który wprowadził możliwość sprawowania Mszy zbiorowych, obejmujących wiele intencji. Rozwiązanie to nie miało jednak charakteru bezwarunkowego. Jego zastosowanie wymagało uprzedniego poinformowania ofiarodawców o sposobie odprawienia Mszy oraz uzyskania ich zgody na połączenie powierzonych intencji podczas jednej celebracji.
Dekret regulował również kwestię składanych ofiar. Kapłan mógł zatrzymać jedynie wysokość jednego stypendium mszalnego, natomiast pozostałe ofiary powinny zostać przekazane na cele wskazane przez właściwego ordynariusza. Ponadto możliwość sprawowania Mszy zbiorowych została ograniczona pod względem częstotliwości – w jednym kościele mogły one być celebrowane najwyżej dwa razy w tygodniu.
W konsekwencji „Mos iugiter” nie znosił zasady wyrażonej w kan. 948 KPK/83, lecz ustanawiał od niej ściśle określony wyjątek, uzależniony od spełnienia konkretnych warunków dotyczących zarówno zgody ofiarodawców, sposobu dysponowania ofiarami, jak i częstotliwości sprawowania takich celebracji.
Nowy dekret przewiduje możliwość częstszego sprawowania Mszy zbiorowych, nawet kilka razy w ciągu jednego dnia. Zastosowanie tego rozwiązania nie następuje jednak automatycznie, lecz wymaga decyzji biskupów tworzących daną prowincję kościelną. Kompetencję w tym zakresie może posiadać również synod prowincjalny, jeżeli zostanie zwołany. Stanowi to rozwiązanie nowe w stosunku do regulacji zawartych w Kodeksie Prawa Kanonicznego.
Co stanowi uzasadnienie dla wprowadzenia tych zmian?
Wprowadzenie tych zmian uzasadnia przede wszystkim zmniejszająca się liczba kapłanów, przy jednoczesnym utrzymującym się wśród wiernych zapotrzebowaniu na sprawowanie Mszy Świętych w powierzanych przez nich intencjach.
Jednocześnie dekret jednoznacznie wskazuje na niedopuszczalność praktyki polegającej na przyjmowaniu ofiar w zamian za samo wspomnienie określonej intencji modlitewnej. Dotyczy to zarówno modlitwy wiernych, jak i innych momentów celebracji eucharystycznej, w tym modlitwy eucharystycznej, podczas której może mieć miejsce wspomnienie imion osób zmarłych. Dykasteria kwalifikuje takie postępowanie jako nadużycie i wyraźnie zakazuje jego stosowania. Pozostałe regulacje zawarte w dekrecie nie wprowadzają nowych rozwiązań, lecz zasadniczo powtarzają i potwierdzają normy, które już wcześniej obowiązywały.
Nie należy również zakładać, że praktyka sprawowania tzw. Mszy świętych zbiorowych częściej niż dwa razy w tygodniu stanie się powszechniejsza, ponieważ jej rozszerzenie wymaga decyzji biskupów danej prowincji kościelnej. Dekret wyraźnie stanowi, że w przypadku braku takiej decyzji nadal pozostają w mocy przepisy dekretu z 1991 roku.
Jeżeli kapłan otrzymuje więcej intencji, niż jest w stanie osobiście odprawić w ciągu roku, może – zgodnie z przepisami dotyczącymi przekazywania intencji – powierzyć ich odprawienie innym kapłanom, zachowując przy tym właściwe zasady dotyczące ofiar mszalnych i zgodnie z warunkami określonymi przez prawo lub poprzez swego ordynariusza (kan. 945-956 KPK/83). Warto przy tym odróżnić liczbę przyjętych intencji od liczby Mszy, które kapłan może sprawować jednego dnia. Są to dwie odrębne kwestie prawne: pierwsza dotyczy możliwości wykonania zobowiązań mszalnych w określonym czasie, druga – dopuszczalności binacji, trynacji oraz tzw. Mszy zbiorowych.
mgr lic. Gizela John
