Józef Michalak (1875-1941) był jednym z najważniejszych polskich liturgistów pierwszej połowy XX wieku i przedstawicielem płockiego środowiska Ruchu Liturgicznego. Od 1903 r. był związany z Seminarium Duchownym w Płocku, gdzie przez wiele lat prowadził działalność dydaktyczną, kształcąc kolejne pokolenia duchowieństwa. Współpracował blisko z abp. Antonim Julianem Nowowiejskim.
Jego zainteresowania koncentrowały się przede wszystkim na historii liturgii, przepisach liturgicznych oraz właściwym sprawowaniu kultu. Był znawcą polskich tradycji liturgicznych i badał ich historyczne źródła, wskazując m.in. na wpływy tradycji gallikańskiej. Jednocześnie starał się przekładać wiedzę liturgiczną na praktykę duszpasterską.
Najważniejszym jego dziełem była „Liturgika, czyli wykład obrzędów Kościoła katolickiego” (Płock 1932), a następnie „Zarys liturgiki” (Płock 1939). Przygotowywał również mszaliki dla wiernych zawierające objaśnienia historyczno-teologiczne, organizował kursy liturgiczne dla duchowieństwa oraz uczestniczył w pracach nad „Rytuałem dla diecezji polskich”, wydanym w 1927 r.
Michalak należy więc umieścić w grupie prekursorów i pierwszego pokolenia polskiego Ruchu Liturgicznego. Jego znaczenie polegało przede wszystkim na naukowym opracowaniu liturgii, formacji duchowieństwa i stopniowym przechodzeniu od samej znajomości rubryk ku historycznemu i teologicznemu rozumieniu obrzędów. W tym sensie przygotowywał grunt pod bardziej pastoralnie ukierunkowany Ruch Liturgiczny okresu międzywojennego.
Opr. Dawid Makowski
