Postawy podczas liturgii to ujednolicone pozycje ciała. One wyrażają wewnętrzne nastawienie wiernych, szacunek dla Boga oraz jedność wspólnoty. W liturgii stosuje się wiele sposobów wyrażenia Bogu uwielbienia czy budowania wspólnoty liturgicznej. Postawy liturgiczne nie są jedynie zewnętrznym elementem ceremonii ani kwestią praktycznej organizacji celebracji. Stanowią one widzialny znak wewnętrznej postawy człowieka wobec Boga. W liturgii ciało człowieka staje się narzędziem modlitwy. Zewnętrzna postawa powinna odpowiadać wewnętrznemu usposobieniu wierzącego. Dlatego Kościół troszczy się o zachowanie odpowiedniej godności i jedności postaw podczas celebracji.
Postawa prostracji, wyrażająca uniżenie się przed Najświętszym Bogiem, ma miejsce na początku Liturgii Męki Pańskiej, sprawowanej w Wielki Piątek (por. MRpol, 133). Polega ona na położeniu się celebransa liturgii i asystującego mu diakona na posadzce (por. CEpol, 316). Taką postawę przyjmują także kandydaci do święceń episkopatu, prezbiteratu i diakonatu oraz osoby konsekrowane, zgodnie z normami odpowiednich ksiąg liturgicznych.
Postawę siedzącą, podczas której plecy i głowa są wyprostowane, wyrażającą gotowość słuchania, zachowuje się podczas: czytań i psalmu responsoryjnego, homilii, przygotowania darów – również w trakcie procesji z darami – w czasie trwania Komunii św. (poza momentem, w którym się procesjonalnie podchodzi do ołtarza) i w momencie świętego milczenia lub uwielbienia Pana po Komunii św. (por. CWP, 68; OWMR, 43; WMR, 28). Kapłan chory lub starszy może w takiej postawie celebrować całą Mszę św. Na taką celebrację z udziałem wiernych potrzebuje on zgody ordynariusza miejsca (por. kan. 930 §1 CIC).
Postawa stojąca, rozumiana jako wyprostowanie ciała i głowy, to znak gotowości do działania. Przyjmuje się ją w następujących momentach liturgii: od śpiewu na wejście lub od procesji wejścia do kolekty; podczas aklamacji przed Ewangelią i proklamacji Ewangelii; w trakcie wyznania wiary; podczas modlitwy powszechnej; od wezwania przed modlitwą nad darami aż do epiklezy; od aklamacji po konsekracji aż do aklamacji „Baranku Boży”; w trakcie obrzędów zakończenia, z wyjątkiem ew. ogłoszeń, podczas których lud może usiąść (por. CWP, 64; OWMR, 43; WMR, 28).
Postawa klęcząca, rozumiana jako zgięcie obydwu kolan i wyprostowanie tułowia, wyraża uniżenie, skruchę i pokorę. Zachowuje się ją od epiklezy – włącznie – do końca konsekracji oraz po aklamacji Baranku Boży, na słowa: „Oto Baranek Boży” (por. CWP, 72; WMR, 28). Postawę klęczącą, oznaczającą także adorację, można zachowywać również podczas przyjmowania Komunii św. (por. WMR, 28). Tę postawę można zachowywać przez całą Mszę[1].
Gdy nie można uklęknąć podczas konsekracji, z powodu ciasnoty lub choroby, należy pochylić się całym ciałem. Klęczący zaś wstają, gdy kapłan podnosi się po przyklęknięciu po ukazaniu Krwi Pańskiej (por. OWMR, 43). Postawa klęcząca obowiązuje małżonków, nad którymi odmawia się modlitwę błogosławieństwa po Ojcze nasz podczas Mszy ślubnej (por. MRpol, 79”-80”).
Dawid Makowski
[1] Mówią o tym odpowiedzi na wątpliwości, opublikowane w czasopiśmie obecnej Dykasterii ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów:
Suppellex aedium sacrarum aliquam relationem habet ad consuetudines uniuscuiusque loci. Exempli gratia, in Oriente inveniuntur tapeta; Romae in basilicis, nostris, tantum diebus, plerumque scamna habentur, quae genuflexoriis carent, idque ad ingentes multitudines accipiendas. Nihil impedit quominus fideles genuflexi maneant humi ad suam adorationem manifestandam, quantumvis res incommoda inveniatur. In casibus, in quibus genuflecti non possit (cf. OWMR 21), profunda inclinatio et modus digne sese gerendi, signa erunt reverentiae et adorationis manifestandae tempore consecrationis et communionis (N/143-144 (1978), 302-303). | Wystrój i wyposażenie budynków sakralnych mają pewien związek z tradycjami danego miejsca. Na Wschodzie używa się dywanów, a w rzymskich bazylikach w określone dni pojawiają się ławy bez klęczników, co umożliwia przyjęcie większych tłumów. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby wierni pozostawali na kolanach, klękając na ziemi, w geście adoracji, nawet jeśli wiąże się to z dyskomfortem. |